Dit is het soort nieuws waar ik écht enthousiast van word. De Schotse whisky-industrie staat niet bepaald bekend als de meest vooruitstrevende sector op het gebied van duurzaamheid, maar er gebeuren steeds vaker dingen die me hoopvol stemmen. Een distilleerderij in Schotland maakt nu wereldwijd geschiedenis door als eerste overtollige windenergie te gebruiken om de stills te verwarmen. Een primeur, en naar mijn mening een die de hele whisky-wereld aan het denken zou moeten zetten.
Wat is het nieuws?
Een Schotse distilleerderij heeft een wereldprimeur te pakken: het is de eerste whisky-producent ooit die overtollige windenergie, zogenaamde “curtailed wind power”, inzet om de koperen stills te verwarmen. In Schotland wordt op winderige dagen regelmatig méér windenergie opgewekt dan het elektriciteitsnet kan verwerken. Die overtollige energie gaat normaal gesproken verloren, omdat windturbines worden stilgezet wanneer het net vol zit. Deze distilleerderij heeft een manier gevonden om precies die verspilde energie op te vangen en om te zetten in warmte voor het distillatieproces.
Het verwarmen van de stills is traditioneel het meest energie-intensieve onderdeel van whisky maken. De meeste Schotse distilleerderijen draaien nog altijd op aardgas of stookolie om de wash stills en spirit stills op temperatuur te brengen. Dat maakt deze overstap naar hernieuwbare energie niet zomaar een leuk PR-verhaal, maar een fundamentele verandering in de manier waarop Scotch whisky wordt geproduceerd.
Waarom is dit belangrijk voor de whisky-wereld?
De Scotch Whisky Association (SWA) heeft als doel gesteld dat de sector in 2040 netto-nul uitstoot bereikt. Dat is een ambitieus doel, zeker als je bedenkt dat het distilleren van whisky enorm veel energie kost. De stills moeten uren achtereen worden verhit tot hoge temperaturen, en dat vreet traditioneel fossiele brandstoffen. Elke distilleerderij die een alternatief vindt, draagt direct bij aan die doelstelling.
Wat deze aanpak zo slim maakt, is dat het gebruik maakt van energie die anders letterlijk wordt weggegooid. Schotland is een van de windrijkste landen van Europa, en het komt regelmatig voor dat windparken hun turbines moeten uitschakelen omdat er te veel stroom wordt opgewekt. Door die overtollige energie af te vangen en lokaal in te zetten, ontstaat er een win-winsituatie: de distilleerderij krijgt goedkopere, schone energie, en het energienet wordt ontlast.
Voor jou als whisky-liefhebber is dit misschien niet direct iets wat je in het glas proeft. Maar het is wél iets wat bepaalt hoe de toekomst van Scotch whisky eruitziet. Steeds meer distilleerderijen experimenteren met duurzame productiemethoden, van biomassa-ketels tot warmtepompen. Deze primeur met windenergie laat zien dat er serieuze innovatie plaatsvindt, niet alleen op papier, maar in de praktijk.
Wat betekent dit voor de smaak?
Een logische vraag die ik meteen had: verandert de smaak als je de stills elektrisch verwarmt in plaats van met gas? Het korte antwoord is dat dit een onderwerp van discussie is in de whisky-wereld. Sommige distilleerderijen, zoals Macallan, zijn al overgestapt op indirecte verwarming via stoomketels, terwijl andere vasthouden aan directe gasverhitting vanwege het karakter dat dit aan de spirit geeft. Bij directe gasverhitting kunnen er lichte karamelisatie-effecten ontstaan op de bodem van de still, wat subtiele smaakkenmerken oplevert.
Bij elektrische verwarming via windenergie wordt de warmte doorgaans gelijkmatiger verdeeld, vergelijkbaar met stoomverwarming. Of dat merkbaar is in het eindproduct hangt af van hoe de distilleerderij het proces inricht. Naar mijn mening is het belangrijkste dat de ambacht en de zorgvuldigheid behouden blijven, ongeacht de energiebron. En eerlijk gezegd, als de whisky net zo goed smaakt én de planeet minder belast, dan is dat alleen maar winst.
Een bredere trend in Schotland
Deze primeur staat niet op zichzelf. De afgelopen jaren hebben meerdere bekende Schotse distilleerderijen stappen gezet richting duurzaamheid. Merken als Bruichladdich op Islay werken al langer aan het verkleinen van hun ecologische voetafdruk, onder andere door lokale gerstinkoop en het hergebruiken van restwarmte. Glenmorangie gebruikt een eigen waterzuiveringsinstallatie, en Nc'nean profileert zich als een van de meest duurzame distilleerderijen van Schotland.
Het gebruik van overtollige windenergie is echter een unieke stap die verder gaat dan wat we tot nu toe hebben gezien. Het is niet simpelweg het inkopen van groene stroom via het reguliere net, maar het daadwerkelijk opvangen van energie die anders verloren gaat. Dat maakt het zowel ecologisch als economisch interessant, en ik verwacht dat andere distilleerderijen deze aanpak nauwlettend in de gaten houden.
Schotse whisky ontdekken
Ben je na dit verhaal nieuwsgierig geworden naar Schotse whisky? Dan kan ik je aanraden om eens te kijken naar distilleerderijen die actief bezig zijn met duurzaamheid. Nc'nean is een prachtig voorbeeld met een fris, fruitig karakter. Bruichladdich biedt met de Classic Laddie een ongepeat alternatief van Islay dat laat zien dat het eiland meer is dan alleen rook. En als je van de klassieke Highlands-stijl houdt, is een Glenmorangie Original altijd een uitstekende keuze.
Je vindt een breed assortiment Schotse whisky's bij TopDrinks, een gespecialiseerde slijterij met uitgebreid whisky-aanbod.
Afsluitend
Het is een van die momenten waarop je merkt dat de whisky-wereld echt in beweging is. Een distilleerderij die overtollige windenergie gebruikt om de stills te verwarmen, dat klonk tien jaar geleden als science fiction. Nu is het realiteit. Ik ben heel benieuwd hoe snel andere distilleerderijen zullen volgen, en of we over een paar jaar terugkijken op dit moment als een keerpunt voor de hele industrie.
Wat vind jij van duurzaamheid in de whisky-industrie? Maakt het je uit hoe je whisky wordt gemaakt, zolang de smaak goed is? Of juist wél? Ik lees graag je mening in de reacties hieronder.
Sláinte!
Duncan Peat
